คุณสมบัติโครงสร้างของค้างคาว

ค้างคาว เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเหมือนกับสัตว์เลี้ยงของเรา แต่พวกมันมีเส้นขนตามตัว และมีอุณภูมิเลือดที่อุ่น เมื่อพวกมันยังแบเบาะ ค้างคาวตัวเกมจะป้อนนมพวกมันเป็นเวลากว่าสัปดาห์ เพื่อให้มันแข็งแรงพอจะอยู่รอดได้บนโลก ซึ่งน่าอัศจรรย์มากที่ค้างคาวเหล่านี้ เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเพียงชนิดเดียว ที่มีความสามารถในการบินได้เหมือนกับนก (สมัยก่อนอาจจะมีสิ่งมีชีวิตอื่นๆ แต่อาจสูญพันธุ์ไปตามกาลเวลา) โครงสร้างปีกของมันมีกระดูกอยู่ทั่วไปหมด ทำหน้าที่เหมือนกับแขน และมือของมนุษย์ โดยทั่วไปแล้วค้างคาวมีอยู่หลายร้อยสายพันธ์ แต่ที่พบเห็นส่วนใหญ่มีอยู่ด้วยกันทั้งสิ้น 17 สายพันธุ์ มีตั้งแต่ขนาดตัวเล็กเท่าฝ่ามือ จนถึงขนาดใหญ่โต บางสายพันธุ์มีขนาดตัวยาวเพียง 4 เซนติเมตร และหนัก 5 กรัมเท่านั้น ซึ่งเป็นน้ำหนักที่น้อยกว่าเหรียญเสียอีก ส่วนค้างคาวขนาดใหญ่นั้น จะมีน้ำหนักอยู่ที่ราวๆ 40 กรัมโดยประมาณ อย่างในแถบเอเชียที่มีค้างคาว “Javanese flying fox” เป็นจำพวกที่กินผลไม้และเมื่อกางปีกออก จะมีความยาวรวม 2 เมตร ทำให้มันครองตำแหน่งค้างคาวขนาดใหญ่ที่สุดในโลก

อาหารการกินของพวกมันส่วนใหญ่แล้ว จะเป็นจำพวกแมลง และบางครั้งก็เป็นผลไม้ แต่โดยรวมแล้วพวกมันแต่ละชนิดจะมีวิถีชีวิตที่แตกต่างกันออกไป พวกมันมีความเป็นนักล่าสูง ชอบบินไล่ล่าเหยื่อกลางอากาศ และพวกมันมักจะมาห้อยหัวกินอาหารที่พวกมันล่ามาได้ ด้วยการบินเผาพลาญพลังงานพวกมันในแต่ละวัน ทำให้ต้องกินอาหารเพิ่มขึ้น จึงไม่แปลกใจที่พวกค้างคาวเหล่านี้จะกินได้ทั้งวันเพื่อให้ได้พลังงานเพียง พอ ขนาดตัวเล็กยังกินแมลงได้ถึง 3000 ตัวต่อคืนเลยทีเดียว

แต่จะเกิดอะไรขึ้นถ้าพวกมันหาอาหารไม่ได้ล่ะ แน่นอนว่ามันจะไม่อดตาย เพียงแต่จะพยายามเคลื่อนที่ให้น้อยที่สุด หรือที่เรียกว่าเข้าจำศีลเพื่อสงวนพลังงานส่วนใหญ่ไว้ให้ร่างกาย และมีบ่อยครั้งที่พวกมันมีอันตรายต่อสังคมมนุษย์ หลายชนิดทั่วโลกมักจะกินได้ทั้งผลไม้ ปลา กบ เลือด หรือแม้กระทั่งพวกเดียวกัน

ส่วนเอกลักษณ์อันโดดเด่นที่เมื่อคุณไปเยือนถิ่นของค้างคาว มักจะพบว่าพวกมันเกาะอยู่บนที่สูง และห้อยหัวลงมา หลายคนส่วนใหญ่อาจจะยังไม่เข้าใจเหตุผลของมัน แต่จริงๆ แล้วที่มันทำก็เพราะว่าความสะดวกในการเคลื่อนที่ เมื่อพวกมันจะบินออกไป ก็แค่ปล่อยตัวลงกลางอากาศ และออกบินได้ทันที ในขณะที่ถ้าเป็นสัตว์ปีกทั่วๆ ไป ที่เกาะอยู่ตามกิ่งไม้ หรืออยู่บนพื้นดิน จะต้องใช้พลังงานในการยกตัวมากกว่านั่นเอง จึงเป็นเหตุผลที่ว่าทำไมค้างคาวจึงห้อยหัวลงมา

ความเชื่อว่าค้างคาวแวมไพร์กินเลือดเป็นอาหารจริงหรือไม่

ค้างคาว เป็นสิ่งมีชีวิตที่ถูกนำไปอ้างอิงตามตำนานแวมไพร์ ในแถบประเทศตะวันตกมานานหลายร้อยปี แต่มีเพียง 3 สายพันธุ์หลักจากทั้งหมด 1,100 สายพันธุ์ ที่ชื่นชอบในการกินเลือดเป็นอาหาร โดยเรียกค้างคาวกลุ่มนี้ว่า “ค้างคาวแวมไพร์” โดยพวกมันเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดเดียวที่กินเลือดเป็นอาหาร ซึ่งการกินเลือดของมันทำให้พวกมันมีถูกมองน่ากลัว และเป็นอันตรายต่อมนุษย์ รวมถึงสิ่งมีชีวิตอื่นๆ สายพันธุ์แล้วค้างคาวแวมไพร์ประกอบไปด้วย Desmodus rotundus, Diphylla ecaudata และ Diaemus youngi มีถิ่นอาศัยอยู่ในส่วนต่างๆ ของอเมริกากลาง และอเมริกาใต้ เลือดที่เป็นอาหารของพวกมันหาได้จากการออกจู่โจมสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม อย่างสมเสร็จ จนถึงม้า และบางครั้งก็มนุษย์ ส่วนใหญ่ที่ไหนทำปศุสัตว์ ก็มีโอกาสจะเจอพวกมันมากกว่าที่อื่น ในขณะเดียวกันสายพันธุ์อื่นก็ชื่นชอบเลือดนก อย่าง Diaemus youngi ที่กินได้ทั้งเลือดนก และสัตว์ชนิดอื่นๆ

เมื่อพวกค้างคาวออกล่าเหยื่อ มันจะบินเข้าจู่โจมเป้าหมายด้วยฟันอันแหลมคมของมัน ด้วยการกัดตามตัวของเหยื่อ เมื่อปากแผลกว้างพอที่จะให้เลือดออกมากปริมาณหนึ่ง จากนั้นก็จะเข้าไปเลียเลือดของเหยื่อ โดยจะเก็บไว้ในปากที่มีความพิเศษ ที่ผลิตโปรตีนที่เรียกว่า Plasminogen ช่วยยับยั้งการแข็งตัวของเลือดที่เพิ่งเก็บมาได้

เพื่อให้มันอยู่ในสภาพของเหลวในขณะที่พวกมันกำลังกินอยู่ เพื่อสร้างพลังงานที่ร่างกายต้องการ ค้างคาวแวมไพร์จะต้องดูดเลือด 1 ออนซ์ในทุกๆ มื้อ หมายความว่าต้องกินตามน้ำหนักครึ่งหนึ่งของตัวเองในช่วงระยะเวลากินแต่ละ ช่วง 20 ถึง 30 นาที ด้วยกระเพาะที่พิเศษช่วยดูดซึมสารอาหารต่างๆ ในเลือด และส่งไปยังไตเพื่อขับถ่ายของเสียออกมา หลังจากไม่กี่นาทีที่ได้กินอาหารเข้าไป

ทั้งสามสายพันธุ์ ถูกจัดเป็นค้างคาวที่มีความว่องไวสูงกว่าพวก และมักจะหากินได้ทั้งในพื้นดิน และอากาศ ด้วยน้ำหนัก และขาที่ใหญ่ของมัน ทำให้เคลื่อนที่ได้คล่องแคล่วกว่าชนิดอื่นๆ นอกจากนี้ พวกมันยังเป็นที่รู้กันดีว่าเป็นสายพันธุ์ที่ช่วยเหลือซึ่งกัน ในขณะที่ตัวแม่จะต้องหาอาหารมาให้ลูก จนกระทั่งลูกแข็งแรงพอที่จะออกหาอาหารได้ด้วยตนเอง หากว่าไม่สามารถหาเลือดได้ภายในคืนนั้น ตัวอื่นๆ ที่เหลือในกลุ่มก็อาจจะแบ่งปันอาหารที่พวกมันหามาได้ ซึ่งจะตัวที่ได้รับจะต้องหามาตอบแทนคืนในอนาคต หากไม่ทำตามโดยการกินอาหารที่เพื่อนแบ่งโดยไม่คืนกลับไป เมื่อมันขาดแคลนก็อาจจะไม่มีใครช่วยเหลือ หรือแบ่งปันให้กับมันเลย ถือว่าเป็นสังคมที่มีความคล้ายคลึงกับมนุษย์เลยทีเดียว

ค้างคาวทอดเสี่ยงสารพัดโรคทั้งอีโบลา-เมอร์ส

ค้างคาว ในสายตาของพวกเราแล้ว ถูกมองว่าเป็นสัตว์ที่มีความน่ากลัวไม่แพ้กับแมงมุม หรือแม้แต่งูเลย ถ้าเราเกิดไปเจอคนหลงรักพวกมันเข้า สิ่งที่พวกเขาจะบอกพวกคุณก็คือพวกมันเป็นสัตว์ที่ไม่เป็นอันตราย และไม่ก้าวร้าวต่อมนุษย์ แต่แน่นอนว่าเรารู้กันดีว่ามันเป็นพาหะนำเชื้อพิษสุนัขบ้า เหมือนกับสัตว์ชนิดอื่นๆ แม้แต่สัตว์เลี้ยงที่น่ารักของเราอย่างน้องหมา และแมวก็ยังเป็นพาหะเช่นเดียวกัน ความเชื่อเรื่องที่พวกมันเป็นเหมือนสัญลักษณ์ของพวกผี หรือปีศาจนั้น เริ่มมาตั้งแต่ช่วงยุคกลาง และมาจนถึงทุกวันนี้มันก็กลายเป็นตำรวจของผีดูดเลือด “แดรคคิวล่า” มันอาจจะไม่น่ารักสำหรับเราทุกคน แต่ในสายตาของธรรมชาติแล้ว พวกมันไม่ต่างอะไรจากผึ้งที่ช่วยผสมเกสรให้แก่ดอกไม้ ถ้าเราไม่เข้าไปยุ่งกับมันก่อน ค้างคาวเหล่านี้ก็จะอยู่เฉย

แต่อาจใช้ไม่ได้กับบางสายพันธ์ เพราะบนโลกของเรามีค้างคาวมากกว่า 1,100 สายพันธุ์ที่มีนิสัยแตกต่างกัน โดยเฉพาะสายพันธุ์แวมไพร์ที่ชอบดูดเลือด แต่มันไม่ได้หาเจอกันง่ายๆ แถวหลังบ้านพวกเรา ส่วนทีเป็นอันตรายจริงๆ ไม่ได้เกิดจากการจู่โจมของพวกค้างค้าว แต่เป็นโรคที่พวกมันนำมาต่างหาก แทนที่คนจะไม่เข้าไปยุ่งเกี่ยว บางกลุ่มกลับนิยมชมชอบการกินค้างคาวทอดเป็นอย่างมาก จากผลงานวิจัยของนานาชาติ ชี้ว่า ค้างคาว มีเชื้อไวรัสมฤตยู SARS ที่เคยระบาดทางตอนใต้ของประเทศจีนในปี 2002 ทำให้มีคนตาย 700 คน และล้มป่วยกว่าหลายพันคน โดยปกติแล้ว เชื้อไวรัส SARS จะพบในกลุ่มจำพวกอีเห็น แต่หลังจากที่ได้จับค้างคาวมาทดลองจึงพบว่าพวกมันมีเชื้อไวรัสชนิดเดียวกัน และกำลังแพร่ระบาดไปยังทั่วโลก

ยังมีอีกหลายเหตุผลที่ว่าทำไมเราไม่ควรเอามันไปทอดกิน เพราะนอกจากไวรัส SARS แล้ว ในบางสายพันธุ์ยังอย่างค้างคาวผลไม้ พวกมันถูกมองว่าเป็นตัวนำเชื้อไวรัสอีโบลส และมาร์บวร์ก เท่านั้นยังไม่พอ ถ้าเป็นในเกาะกวมพวกมันเหล่านี้ ยังถูกมองว่าเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคระบาดในปี 1970 โดยเฉพาะโรคพาร์กินสัน ในขณะเดียวพวกมันยังเป็นอาหารโปรดคนผู้คนในเกาะกวม บนเกาะของพวกเขามีอาหารแปลกๆ และอันตรายหลายชนิด โดยเฉพาะต้นไม้ชนิดหนึ่งที่ให้ผลที่มีสีสันสดใส แต่ประกอบไปด้วยสารพิษต่อระบบประสาท ชาวบ้านในพื้นที่ชอบหาเมล็ดพวกมันมากินกันด้วยการล้างให้สะอาดเสียก่อน แต่สำหรับค้างคาวเป็นสัตว์ที่ไม่เลือกกิน พวกมันกินผลไม้จนเก็บสารพิษไว้ในตัวมากมาย จนกระทั่งคนในเกาะก็กินมันอีกที จนกลายเป็นสาเหตุให้เกิดโรคต่างๆ ตามมามากมาย

ค้างคาวนกมีหูหนูมีปีกในยามค่ำคืน

นกมีหู หนูมีปีก ถ้าเป็นคนสมัยยุค 90 คงจะรู้ว่าเป็นสัตว์ประเภทไหนเพราะเมื่อก่อนระบบนิเวศจะดีกว่าปัจจุบัน และเห็นสัตว์ชนิดนี้ค่อนข้างบ่อย ซึ่งเรามักจะเห็นเป็นฝูง ใช้ชีวิตกลางคืน พักผ่อนช่วงกลางวันสัตว์ชนิดนี้จะเป็นอะไรไปไม่ได้นอกจาก ค้างคาวนั้นเอง ค้างคาวเป็นสัตว์ที่เลี้ยงลูกด้วยนม มีขนอยู่เต็มตัว ปีกของมันจะเป็นพังผืดบางๆ ที่ขึงกับนิ้วหัวแม่มือจากขาหน้ายาวไปถึงขาหลัง กรงเล็บแหลมคมโค้งยาวเหมือนเหยี่ยวมีไว้เพื่อสำหรับเกาะในที่ต่างๆ เพื่อพักผ่อน ใบหน้ามีลักษณะบ้างก็ว่าคล้ายกับหมาป่า บ้างก็ว่าคล้ายกับหน้าหมู หรือยักษ์ มีขนาดตัวค่อนข้างเล็กสามารถบินได้ ขนาดของมันใหญ่เป็นอันดับที่ 2 ชนิดของค้างคาวมีมากมายถึง 1,100 ชนิด ซึ่งเราจะสามารถแบ่งค้างคาวได้เป็น 3 ประเภทคือ กินผลไม้ กินน้ำหวาน และกินแมลง

  • ค้างคาวกินผลไม้ ได้แก่ ค้างคาวแม่ไก่ ค้าวคาวบัว เป็นต้น
  • ค้างคาวกินน้ำหวาน ได้แก่ ค้างคาวเล็บกุด ค้างคาวหน้ายาวใหญ่ เป็นต้น
  • ค้างคาวกินแมลง ได้แก่ ค้างคาวแวมไพร์ ค้างคาวหน้ายักษ์ทศกรรณ เป็นต้น

ค้างคาวมักจะอาศัยอยู่จำนวนมากในบริเวณถ้ำหินปูนที่มีความมืดสูง เพดานของพระอุโบสถเก่าๆ ของวัดต่างๆ ยอดไม้สูงในป่า และในไร่สวนของชาวเกษตรกรรม

ทำไมค้างคาวต้องออกหากินในเวลากลางคืน

  • เพื่อหลีกเลี่ยงจากการแย่งชิงอาหารจากสัตว์ชนิดอื่นๆ ซึ่งศัตรูของมันคือ นกเงือก นกนางแอ่น ที่จะมาแย่งอาหารจำพวก ผัก ผลไม้ น้ำหวานเป็นต้น นอกเหนือจากนั้นสาเหตุที่ค้างคาวออกหากินในเวลากลางคืนเพราะว่ากลางคืนมี แมลงมากกว่าตอนกลางวัน
  • น้ำหวานส่วนใหญ่นั้นจะขับออกมาในช่วงเวลามากกว่ากลางคืน รสชาติจะดีกว่า เช่นพืชในสกุลสะตอ และเพกาเป็นต้น
  • เพื่อป้องกันภัยให้แก่ตัวเองจากพวกเหยี่ยว นกอินทรีย์และสัตว์อื่นๆ ที่ชอบกินค้างคาวเป็นอาหาร

ประโยชน์ของค้างคาวมีอะไรบ้าง?

  • ค้างคาวเป็นสัตว์กินพืชและกินแมลง ค้างคาวจึงมีส่วนช่วยกำจัดศัตรูพืชอย่างแมลงให้กับเกษตรกรอีกแรง เพื่อไม่ให้แมลงมาทำลาย พืช ผัก ผลไม้
  • มูล หรือขี้ของค้างคาวนั้นสามารถนำมาประยุกต์ทำเป็นปุ๋ยชั้นดีที่มีคุณค่าสูงได้
  • ค้างคาวเป็นสัตว์กินน้ำหวานเป็นอาหาร การที่ค้างคาวกินน้ำหวานนั้นจึงกลายเป็นการช่วยผสมเกสรภายในตัว ซึ่งพื้นส่วนใหญ่นั้นเป็นพืชเศรษฐกิจ เช่น มะพร้าว ชมพู่ กล้วย และทุเรียนเป็นต้น

โทษของค้างคาวมีอะไรบ้าง?

  • ด้วยค้างคาวเป็นสัตว์กินผลไม้ จึงทำให้เกิดความเสียหายแก่ชาวสวนเป็นต้น
  • ค้างคาวเป็นสัตว์ที่นำเชื้อโรคเช่น เชื้อไวรัส โรคกลัวน้ำ และโรคเหงาหลับ

ค้างคาวเป็นศัตรูกับเหล่าปศุสัตว์ทั้งหลาย เพราะหากว่าถ้าสัตว์ชนิดใดโดนค้างคาวกัดแล้ว จะทำให้ร่างกายอ่อนแอ มีโรคแทรกซ้อน บางครั้งอาการหนักจนถึงขั้นตายได้

ขุดพบซากค้างคาวยักษ์โบราณเก่าแก่ในนิวซีแลนด์

เป็นซากค้างคาวโบราณถูกฝังอยู่ใต้ดินของประเทศนิวซีแลนด์กว่าล้านปี เมื่อสมัย 50 ล้านปีก่อนในขณะที่นิวซีแลนด์, ออสเตรเลีย, อเมริกาใต้ และทวิปแอนตาร์กติกายังเป็นผืนดินแผ่นเดียวกัน มีป่าลึกที่เรียกกันว่า “Gondwana” มีอุณหภูมิสูงกว่าสภาพภูมิอากาศสมัยใหม่มากกว่า 12 องศาเซลเซียส ซึ่งเหมาะกับการอยู่อาศัยของสัตว์หลากหลายชนิดโดยเฉพาะจระเข้ และเต่า และนกหลากสายพันธุ์ แน่นอนว่าค้างคาวโบราณด้วย พวกมันถูกค้นพบโดยทีมนักวิทยาศาสตร์จาก UNSW (University of New South Wales) โดยสิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ได้ค้นพบก็คือฟัน และกระดูกของค้างคาวที่มีขนาดใหญ่เป็นพิเศษ เมื่อเทียบกับโครงสร้างของค้างคาวปกติในปัจจุบันแล้ว ถือว่ามีขนาดใหญ่เป็น 3 เท่า โดยคาดว่ามีอายุประมาณ 19 – 16 ล้านปีก่อน แม้ว่าการพบหลักฐานชิ้นสำคัญจะพบอยู่ในแถบนิวซีแลนด์ แต่พวกมันเคยมีถิ่นอยู่อาศัยอยู่ที่ออสเตรเลียด้วย ค้างคาวสายพันธุ์นี้มีน้ำหนักตัวประมาณ 40 กรัม โดยส่วนที่พบไม่ถือว่าเป็นตัวที่ใหญ่สุดในหมู่พวกมัน

หลังจากที่ขุดพบและนำมาศึกษา ทีมนักวิจัยก็ได้ตั้งชื่ออย่างเป็นทางการให้กับพวกมันว่า “Vulcanops jennyworthyae” เป็นชื่อที่อ้างจากตำนานเทพนิยายโรมันโบราณ หรือเทพเจ้าแห่งไฟ แต่ทุกชีวิตล้วนมีการสืบทอดสายพันธุ์มาจนถึงปัจจุบัน ค้างคาวโบราณก็เช่นกัน พวกมันมีความใกล้เคียงกับสายพันธุ์ในแถบอเมริกาใต้ ค้างคาวโบราณพวกนี้มีแหล่งอาหารที่หลากหลาย พวกมันกินได้ทั้งแมลง และสัตว์ชนิดอีกมากมาย ด้วยรูปร่างกำยำและความคล่องแคล่วที่สามารถตามล่าหาอาหารได้ทั้งบนดิน และบนอากาศ พวกมันสามารถที่จะขุดหาอาหารใต้พื้นดินได้อีกด้วย มันสามารถกินสัตว์ที่ไม่มีกระดูกสันหลังได้ทุกชนิด อย่างแมลง หรือแมงมุม รวมถึงผลไม้ เมื่อเทียบกับสายพันธุ์อื่นๆ ในประเทศนิวซีแลนด์ที่มีแหล่งอาหารน้อยกว่า ทำให้นักวิจัยคิดว่ามันมีความคล้ายคลึงกับสายพันธุ์ทางอเมริกาใต้มาก

ซากที่พวกเขาขุดพบขึ้นมาได้ นักวิทยาศาสตร์คิดว่าเป็นสายพันธุ์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลกแล้ว โดนเป็นส่วนหนึ่งของประชากรที่เคยอยู่อาศัยใน Gondwana เหมือนกับสัตว์ร่วมสมัยชนิดอื่นๆ ค้างคาว Vulcanopes สูญพันธุ์ไปตั้งแต่ยุคสมัยไมโอซีน สัตว์ชนิดอื่นๆ ที่เพิ่งเกิดหลังจากสมัยนั้นก็ได้แก่ จระเข้, เต่า และนกหลากหลายชนิด อย่าง “Palaelodids” ที่มีลักษณะคล้ายกับนกฟลามิงโก ในบางพื้นที่ก็มีสายพันธุ์ที่อยู่รอดมาได้จนถึงปัจจุบันอย่าง ทัวทารา และนกกีวี ปัจจุบันมีเพียงค้างคาว 2 ชนิดที่อาศัยอยู่ในประเทศนิวซีแลนด์ และยังเป็นสถานที่เดียวที่พบซากค้างคาวยักษ์โบราณในรอบ 800 ปี

นักสำรวจประสบความสำเร็จพบค้างคาวที่เล็กที่สุดในโลก

ค้างคาวคุณกิติ มีชื่อภาษาอังกฤษว่า “Kitti’s hog-nosed bat” เป็นค้างคาวที่มีขนาดเล็กและมีลักษณะที่โดดเด่นกว่าเพื่อน ด้วยขนาดตัวเล็กจิ้วที่ถือว่าเป็นสายพันธุ์ค้าวคาวที่เล็กสุดในโลก โดยมีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งกว่าค้างคาว “Bumblebee” นอกจากนี้ยังถือเป็นหนึ่งในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กที่สุดในโลกอีกด้วย โดยมีน้ำหนักตัวเพียง 1 ส่วน 4 ออนซ์ ความยาวประมาณ 1 นิ้ว หูมีขนาดใหญ่เมื่อคุณพิจารณาตามขนาดของส่วนที่เหลือของร่างกาย พวกมันมีหางด้วยนะ ถึงหลายคนจะมองไม่เห็นก็ตาม และมีปีกขนาดใหญ่ แถมสีตัวยังไม่เหมือนใคร โดยค้างคาวกิตติจะออกสีแดง หรือสีเทา ในขณะที่สายพันธุ์อื่นๆ มีสีดำทั้งสิ้น จมูกที่มีลักษณะคล้ายกับจมูกหมู ทำให้เป็นที่แปลกตาและน่าสนใจเป็นอย่างมาก

ด้วยรูปร่าง และโครงสร้างของร่างกายที่ดูแปลกๆ ของมัน ทำให้ผู้เชี่ยวชาญสงสัยกันอย่างมาก ว่าพวกมันบินได้อย่างไร จนได้พบว่ามันมีโครงสร้างในการร่อนที่ซ่อนอยู่ระหว่างขาหลังของพวกมัน ซึ่งมีลักษณะเป็นปีกที่ช่วยควบคุมการบินระหว่างอยู่ในอากาศ ด้วยขนาดตัวเล็ก นั่นหมายถึงขาและกรงเล็บที่มีขนาดเล็กมากๆ รวมถึงมีเส้นเอ็นที่สามารถควบคุมได้อย่างอิสระ ใช้ในการล็อคตัวอยู่กับพื้นเพดานสูงช่วยให้ประหยัดพลังงานร่างกายในยามค่ำ คืน เหมือนกับค้างคาวตัวอื่นๆ มันใช้การหาตำแหน่งที่อยู่ของวัตถุโดยคิดจากเวลาและทิศทางของการสะท้อนกลับ อย่างที่เรารู้จักกันดีในโซนาร์ ซึ่งช่วยให้รับรู้ถึงสภาพแวดล้อมโดยรอบ และช่วย้ำทางไปยังเป้าหมายได้อย่างแม่นยำ

ค้างคาวส่วนใหญ่มักจะอยู่อาศัยกันเป็นกลุ่มใหญ่ๆ แต่สำหรับสายพันธุ์นี้ถือเป็นข้อยกเว้น กลุ่มขนาดใหญ่สุดอยู่ประมาณ 100 – 500 ตัว และบางกลุ่มอาจมีเพียง 10 ตัวเท่านั้นเอง อีกอย่างที่น่าสนใจก็คือระยะในการเกาะกลุ่มกัน ปกติแล้วสัตว์พวกนี้จะเกาะกลุ่มติดกัน เพื่อพึ่งพาอาศัยความร้อนของร่างกายที่แผ่ออกมา ช่วยสร้างความอบอุ่นในยามค่ำคืน แต่กลับไม่พบพฤติกรรมดังกล่าวในค้างคาวกิตติ ตั้งแต่ที่เราเพิ่งค้นพบมันเป็นครั้งแรกในปี 1970 ก็ยังคงมีเรื่องราวอีกหลายอย่างที่ยังไม่รู้เกี่ยวกับมัน ผู้เชี่ยวชาญคิดว่ายังมีพื้นที่อีกหลายแห่ง ที่เป็นแหล่งอยู่อาศัยของค้างคาวกิตติ เพียงแต่เรายังค้นหามันไม่พบ การสำรวจมันอย่างใกล้ชิดจะเปิดโอกาสให้เราได้เรียนรู้พฤติกรรมของพวกมันได้ มากขึ้น อย่างไรก็ตามพวกมันสามารถพบเห็นได้มากในประเทศไทย โดยเฉพาะในแถบแม่น้ำแควน้อย ในจังหวัดกาญจนบุรี

ค้างคาวกินผลไม้ มีจริงหรือ

สำหรับในสังคมยุคปัจจุบันนี้นั้นอาจจะมีหลายๆ สิ่งที่ทำให้เข้าใจธรรมชาติผิด ไม่ว่าจะเป็นละคร ภาพยนตร์ หรือแม้แต่คำพูดของคนรุ่นเก่าๆ เพื่อพูดให้ลูกหลานรู้สึกเกรงกลัว เช่นเดียวกับเรื่องค้างคาว ไม่ว่าจะเป็นคำพูดที่ว่า “นกมีหู หนูมีปีก” ซึ่งจริงๆ แล้วค้างคาวไม่ใช่นก และไม่ใช่หนูแต่อย่างใด อาจจะเป็นเพราะค้างคาวบางประเภทนั้นมีหน้าตาคล้ายคลึงกับหนู และมีปีกบินได้ หรือจะเป็นภาพยนตร์ หรือการ์ตูน ที่มักฉายเกี่ยวกับแวมไพร์ และแดร็กคูล่าที่อยู่ในร่างของค้างคาว ซึ่งแท้จริงแล้วค้างคาไม่ได้มีเพียงค้างคาวที่กินเลือดเพียงอย่างเดียว แต่ค้างคาวที่กินผัก หรือผลไม้ก็มีหลากหลายชนิด

ค้างคาวนั้นมีหลากหลายชนิด ในประเทศไทยนั้นมีค้างคาวกว่า 100 ชนิด ซึ่งเราสามารถแบ่งประเภทออกมาเป็นชนิดใหญ่ๆ ได้ 2 ประเภทคือ

  • ประเภทกินผลไม้ ซึ่งจะเป็นค้างคาวที่กินแต่น้ำหวาน ผลไม้เป็นอาหาร เช่น ค้างคาวแม่ไก่ ค้างคาวบัว และค้างคาวเล็บกุด เป็นต้น
  • ประเภทกินแมลง ซึ่งจะเป็นค้างคาวที่กินแมลงเป็นอาหาร เช่น ค้างคาวแวมไพร์ ค้างคาวหน้ายักษ์ทศกรรณ หรือค้างคาวผีเสื้อ เป็นต้น

ซึ่งค้างคาวทั้ง 2 ประเภทนี้มีลักษณะที่ค่อนข้างจะแตกต่างกันมาก ไม่ว่าจะดวงตา จมูก นิ้ว เล็บ ขาหลัง ดังนี้

  • ในส่วนของดวงตานั้นค้างคาวกินผลไม้จะมีขนาดที่ใหญ่กว่าค้างคาวกินแมลง
  • จมูกจะใช้งานต่างกัน ในส่วนของค้างคาวกินแมลงจะใช้จมูกเพื่อควบคุมระบบความแม่นยำของตัวเอง แต่สำหรับค้างคาวกินผลไม้จมูกนั้นจะมีลักษณะที่ยื่นออกมาตรงกลางของจมูกนั้น มีร่องคั่นกลาง เพื่อที่ว่าเวลากินน้ำหวานนั้น น้ำจะไม่ไหลเข้าไปในจมูกง่ายๆ
  • นิ้วและเล็บของค้างคาวกินผลไม้นั้นจะมีลักษณะโค้งมนและแหลมคมมาก เพื่อเอาไว้สำหรับเกาะตามกิ่งไม้ และปีนป่าย แต่สำหรับค้างคาวกินแมลงนั้นจะไม่มีนิ้วและกรงเล็บ เพราะค้างคาวกินแมลงไม่จำเป็นที่จะต้องใช้อวัยวะส่วนนี้ในการดำรงชีวิต
  • ในส่วนของขาหลังค้างคาวกินแมลงนั้นตรงระหว่างขาของมันจะมีเนื้อเยื่อ บางๆ เพื่อเอาไว้สำหรับช่วยในความคล่องตัวเวลาที่ต้องออกมากินแมลง เช่นการบินโฉบจับแมลงนั่นเอง ส่วนค้างคาวกินผลไม้นั้นขาหลังจะอาจจะมีเนื้อเยื่อน้อยกว่า เพราะเอาใช้ช่วยในการบินเพียงนิดหน่อยเท่านั้น ขาหลังของมันมีไว้สำหรับการปีนป่ายเป็นหลัก

การอนุรักษ์ให้ค้างคาวไม่สูญพันธุ์

  • งดดักค้างคาวด้วยตาข่าย
  • ไม่เอาค้างคาวมาประกอบอาหาร
  • ไม่รบกวนค้างคาวในถ้ำ ไม่ว่าจะเป็นการจุดธูป หรือทำให้เกิดควันต่างๆ ด้านในถ้ำ
  • ไม่ทำลายที่อยู่อาศัยของค้างคาว หรือรุกรานที่อยู่ของค้างคาว

ไม่ติดหลอดไฟด้านในของถ้ำที่มีค้างคาวอาศัยอยู่

ค้างคาวใช้หูแทนตาในการมองเห็นจริงหรือไม่

คงไม่มีสิ่งมีชีวิตตัวไหนที่จะหูดีไปกว่าค้างคาวอีกแล้ว เพราะพวกมันถือเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กที่ต้องอาศัยหูเป็นอวัยวะ สำคัญในการดำรงชีวิตอยู่ โดยเฉพาะในการเดินทาง และหาอาหาร โดยใช้ความสามารถในการส่งคลื่นกระทับไปยังวัตถุ และรับพวกมันกลับมาทางหู เพื่อสร้างเป็นชุดข้อมูลที่จำเป็นในการรับรู้สภาพแวดล้อมของจุดหมาย หรือรอบตัวเอง ในการที่จะรับคลื่นที่กลับมายังตัวให้ได้มากที่สุด พวกค้างคาวมีความสามารถพิเศษในการปรับเปลี่ยนโครงสร้างของใบหูของมันในเพียง เสี้ยววินาที เพื่อรับคลื่นทั้งหมดที่สะท้อนกลับมา เรื่องนี้ทำใมห้เป็นที่น่าสนใจสำหรับนักวิทยาศาสตร์อย่างมาก จนทำให้มีการวิจัยอย่างจริงจังกันในเรื่องที่ว่า ทำไมระบบโซนาร์ของพวกมันจึงมีประสิทธิภาพอย่างน่าเหลือเชื่อ

ค้างคาวหลากสายพันธุ์ ล้วนสามารถจะควบคุมหูตัวเองได้อย่างอิสระ เพื่อปรับทิศทางในการรับคลื่นที่สะท้อนกลับมาได้อย่างเหมาะสม โดยใช้เวลาเพียง 1 ส่วน 10 วินาที เป็นความเร็วที่น่าทึ่งเป็นอย่างมาก ค้างคาวเหล่านี้สามารถเปลี่ยนรูปร่างหูชั้นนอกของพวกมันจากจุดหนึ่ง ไปยังอีกจุดหนึ่งเพียง 100 มิลลิวินาที ซึ่งเป็นสิ่งที่ช่วยเสริมประสิทธิภาพในการรับส่งคลื่นสะท้อนกลับ ในขณะที่มนุษย์เรากระพริบตาใช้เวลามากกว่าเป็น 3 เท่า จึงทำให้พวกมันเป็นสัตว์ที่มีประสาทหูไวที่สุดอันดับต้นๆ ของโลก

นอกจากนี้ยังมีรูปแบบการจัดลักษณะใบหูที่ต่างกันออกไป เพื่อให้ทราบถึงข้อมูลที่แตกต่างกัน ทำให้มันสามารถรู้ข้อมูลทุกอย่างที่จำเป็นในรูปแบบสามมิติ นับว่าเป็นความสามารถที่น่าทึ่งเป็นอย่างมาก

คลื่นที่พวกมันส่งออกมามักเรียกกันว่าคลื่นอัลทราโซนิกส์ มีความถี่ตั้งแต่ 20 ถึง 200 กิโลเฮิรตซ์ (kHz) ในขณะที่การได้ยินของมนุษย์โดยปกติจะอยู่ที่ประมาณ 20 kHz เราสามารถได้ยินคลื่นเสียงจากค้างคาวบางชนิดที่มีความถี่ต่ำอย่างค่างคาว “Euderma maculatum” หรือเรียกสั้นๆ ว่า “Spotted Bat“ เป็นสายพันธุ์หนึ่งที่เรามีโอกาสได้ยินเสียงคลื่นพวกมันมากที่สุด พวกมันเป็นค้างคาวที่มีใบหูขนาดใหญ่ที่สุด มักจะอยู่กันอย่างสันโดษห่าง อยู่อาศัยในที่ห่างไกลจากผู้คน ทำให้ไม่ค่อยมีใครได้พบเห็นมันเท่าไหร่นัก จนกระทั่งได้มีการค้นพบพวกมันในปี 1890 แต่ในขณะนี้ก็ยังมีงานศึกษาไม่เพียงพอ แถมยังมีความคล่องตัวในการเดินบนพื้นดินที่เรียบด้วยการใช้ เท้าและข้อมือในการคลาน ชอบล่าเหยื่ออย่างตั๊กแตน หรือด้วง มีนิสัยการกินที่แปลกกว่าเพื่อน Spotted Bat จะดึงแขนขาของแมลงออกจากกันก่อนที่จะทำการกินพวกมัน ซึ่งเป็นนิสัยที่แปลกและเป็นแบบนี้กันแทบทุกตัว

ค้างคาวอะไรใหญ่ที่สุดในเอเชีย

ถ้าหากเราจะพูดถึงสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่สามารถบินได้ คงไม่มีใครที่ไม่นึกถึงค้างคาวแน่ๆ และค้างคาวที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในประเทศไทยก็คือค้างคาวแม่ไก่ ซึ่งค้างคาวแม่ไก่นั้นที่มีลักษณะร่างกายเหมือนหนูแต่มีปีกสามารถบินได้ ปีกของค้างคาวนั้นจะมีลักษณะที่แตกต่างกับนกมาก เพราะปีของค้างคาวมีลักษณะเป็นพังผืดที่ถูกขึงตึงกับนิ้วของมัน มีเล็บที่แหลมคมโค้งยาวเหมือนเล็บเหยี่ยวสามารถยึดเกาะต้นไม้ได้อย่างเหนียว แน่น

ค้างคาวแม่ไก่มีขนาดใหญ่ที่สุดในเผ่าพันธุ์ของตนเอง เมื่อทันทีที่มันกางปีกพังผืดของมันออกมาจะมีความกว้างกว่า 5 ฟุต หน้าของมันเหมือนคล้ายกับหมาป่า ใบหูเล็กขนคอมีสีทองแดง ปกติค้างคาวนั้นจะออกลูกครั้งละ 1 ตัว เวลาที่ยังเล็กมันจะให้ลูกเกาะที่หน้าอกอยู่ตลอดเวลา มีลักษณะท่าทางห้อยหัวดูดนมที่หน้าอกของมันไปเรื่อยๆ ค้างคาวเป็นสัตว์ที่ออกหากินตอนกลางคืน กลางวันมันจะรวมกลุ่มกันนอนพักผ่อนเป็นฝูงใหญ่ เกาะต้นไม้ห้อยหัวตามยอดไม้ หรือริมแม่น้ำเรียงรายกันอย่างเป็นระเบียบ ถ้าหากมีค้างคาวชนิดนี้อยู่ใกล้ๆ คุณอาจจะรำคาญเสียงของมัน และเกลียดมันที่มาทำงานพืชในไร่สวนของคุณ

ค้างคาวแม่ไก่ส่วนใหญ่มักจะพบเยอะที่สุดในประเทศไทยก็เป็นได้ อาทิเช่น ภาคกลางตอนล่าง ตะวันออก ภาคใต้ตอนบน นอกเหนือจากประเทศไทยแล้วก็อาจจะมีพบบ้างในกัมพูชา ลาว และเวียดนามที่มีลักษณะภูมิประเทศคล้ายกัน ค้างคาวชนิดนี้จะกินพืช ผัก ผลไม้เป็นอาหารถ้าหากจุดไหนที่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดนี้อยู่เยอะๆ ใกล้สวนของใคร คุณอาจจะต้องเสียผัก ผลไม้ของคุณถึง 3.40-8.50 ตันต่อคืนก็เป็นได้ ด้วยที่ว่าค้างคาวแม่ไก่นั้นเป็นเหมือนสัตว์ที่คอยทำร้ายพืชผล ของเหล่าเกษตรกรรมจนทำให้มีการฆ่าค้างคาว เพื่อป้องกันไม่ให้มาทำลายไร่สวนจนทำให้ค้างคาวแม่ไก่ใกล้ที่จะสูญพันธุ์ ซึ่งปัจจุบันนี้ค้างคาวแม่ไก่นั้นได้เป็นสัตว์ป่าคุ้มครองตามพระราชบัญญัติ ปี 2535 ไปแล้ว

ค้างคาวแม่ไก่ ถือว่าเป็นผู้คืนชีวิตให้ป่าเลยก็ว่าได้ เพราะค้างคาวชนิดนี้เป็นส่วนสำคัญสำหรับระบบนิเวศในประเทศไทย เพราะมันมีบทบาทมากมายไม่ว่าจะเป็น ผสมเกสรดอกไม้ กระจายพันธุ์ไม้ต่างๆ รวมถึงยังควบคุมแมลงทีดีเลยทีเดียว ด้วยที่ว่าค้างคาวแม่ไก่กินแมลงนั้นบางส่วนก็เป็นประโยชน์ของด้านเกษตรกรรม ด้วย เพราะไร่สวนนั้นจะไม่มีแมลงมาทำลายพืช ผักผลไม้ที่ชาวไร่ปลูกไว้จนทำให้ต้องใช้ยาฆ่าแมลง ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งที่ทำให้เกิดสารพิษแก่ผู้บริโภคที่กินพืชผลไม้นั้นเอง

ค้างคาวพันธุ์คุ้มครองและค้างคาวยอดกล้วยปีกผีเสื้อ

ค้างคาว เป็นสัตว์ ที่หลายคนอาจจะมองว่าน่ารังเกียจ อยากจะกำจัดไปให้หมดจากโลก แต่รู้หรือไม่ว่า ในปัจจุบัน ด้วยสภาวะอากาศที่เปลี่ยนไป พฤติกรรมการใช้ชีวิตหลายๆ อย่างของมนุษย์ ทำให้ค้างคาวจำนวนมากมีความเสี่ยงจะสูญพันธุ์ ไปจากโลกนี้ ไม่เฉพาะเพียงแต่ค้างคาวที่เป็นที่รู้จักอย่าง ค้างคาวคุณกิตติและค้างคาวยอดกล้วยปีกผีเสื้อเท่านั้น

เพราะเมื่อได้ทำการค้นคว้าอย่างจริงจัง เกี่ยวกับบัญชีรายชื่อ สัตว์คุ้มครองใกล้สูญพันธุ์ ทำให้เราได้พบข้อมูลที่น่าสนใจ และน่าตกใจพอสมควรว่า มีสายพันธ์กว่า 100 สายพันธุ์ ที่มีความสุ่มเสี่ยงต่อการสูญพันธ์ จนต้องได้รับการรับรองในรายชื่อสัตว์คุ้มครอง ซึ่งหลายๆ สายพันธ์ เราอาจจะไม่เคยได้ยินชื่อ หรือเห็นตัวจริงด้วยซ้ำ เช่น ค้างคาวมงกุฎจมูกแหลมเหนือ (Rhinolophus lepidus) , ค้างคาวหน้ายักษ์ กระบังหน้า , ค้างคาวแม่ไก่เกาะ เป็นต้น ซึ่งรายชื่อของค้างคาวคุ้มครองจำนวนมากที่เราได้เห็นนั้น บ่งบอกถึงอะไรได้หลายอย่างทีเดียว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไป หรือแม้กระทั่งการถูกคุกคามโดยมนุษย์ ก็มีผลต่อการมีอยู่ของค้างคาวเหล่านี้เป็นอย่างมาก

โดยเฉพาะในส่วนของค้างคาวยอดกล้วยปีกผีเสื้อ เป็นอีกหนึ่งสายพันธุ์ค้างคาวหายาก ได้รับการขึ้นทะเบียนในบัญชีสัตว์คุ้มครอง ยิ่งต้องบอกว่าอยู่ในสถานการณ์ค่อนข้างน่าเป็นห่วงทีเดียว เนื่องจากเป็นสัตว์ที่มักจะอาศัยอยู่ตามยอดของใบกล้วยที่มีการม้วนเข้าหากัน เท่านั้น และเมื่อใบกล้วยนั้นขยายตัวออก ก็ต้องอพยพย้ายออกไปจากต้นกล้วย

ลักษณะเด่นของ ค้างคาวยอดกล้วยปีกผีเสื้อ ที่เห็นได้ชัดและแตกต่างจากชนิดอื่นๆ ก็คือ เป็นค้างคาวที่มีสีสันสวยงาม เมื่อต้องกับแสงไฟ จะเห็นเป็นสีส้ม ขนาดค่อนข้างเล็กอีกหนึ่งชนิดทีเดียว เพราะมีขนาดของลำตัว จากหัวถึงเท้า มักจะไม่เกิน 10 เซนติเมตร และระยะจากปีกข้างหนึ่ง ถึงปีกอีกข้างหนึ่งเมื่อกางเต็มที่จะอยู่ไม่เกิน 30 เซนติเมตร

ซึ่งโดยปกติแล้ว เราแทบไม่มีโอกาสจะหาค้างคาวชนิดนี้เจอได้อย่างง่ายๆ เลย เนื่องจากเป็นสัตว์ที่กินแมลงตามธรรมชาติ แหล่งที่อยู่ของมัน จึงมักอยู่ในป่าลึก หรือที่มีธรรมชาติอุดมสมบูรณ์อย่างมาก ซึ่งหาได้น้อยมากในประเทศไทย และที่สำคัญ คือ เรายังไม่สามารถทำการเพาะพันธุ์ ค้างคาวประเภทนี้ได้เอง ต้องรอให้เกิดตามธรรมชาติเท่านั้น เลยทำให้น่ากังวลใจว่าอาจสูญพันธ์ได้ในไม่ช้า

ถึงแม้ว่าเราอาจไม่ชอบนักกับสัตว์จำพวกนี้ แต่ก็ปฏิเสธไม่ได้ว่า การมีอยู่ของค้างคาวไม่ว่าจะเป็นสายพันธ์ใด ถือว่าเป็นตัววัดได้ดีเลยว่า ระบบนิเวศน์ของบ้านเรานั้น ดีขึ้นหรือแย่ลง หากสูญพันธุ์ไปจริงๆ นั่นอาจหมายความว่ามนุษย์อาจสูญพันธุ์ตามไปในไม่ช้าก็เป็นได้