นักวิชาการเตือนกินค้างคาวเสี่ยงโรคอันตราย

น้อยคนที่จะรู้นักว่าหนึ่งในสาเหตุหลักๆ ของโรคอีโบล่านั้นเริ่มได้อย่างไร ส่วนใหญ่เราจะเห็นได้ตามพื้นเมืองชนบท จนกระทั่งพวกมันลามมาถึงในเมืองใหญ่ สาเหตุก็เพราะในเขตตามชนบทนั้น มักจะมีอาหารการกินแบบพื้นเมืองตามแบบโบราณ โดยบางส่วนก็มีความแปลกประหลาด อย่างเช่นในประเทศไนจีเรีย โดยเฉพาะชาวบ้านบางกลุ่มที่จะออกไปตามล่าค้างคาวผลไม้มากินกัน หรือนำมาขายในตลาด ซึ่งนี่คือจุดเริ่มต้นของเรื่องร้ายๆ ที่เกิดขึ้น จนมีผู้ชีวิตไปกว่า 660 คน ในเวลาเพียง 6 เดือน ความรุนแรงของไวรัสตัวนี้ไม่เป็นที่สงสัยกันนัก เพราะผู้ที่ติดเชื้อจะมีอัตราเสียชีวิตสูงถึง 90% ถึงแม้ว่าจะหายแล้วก็อาจจะไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป ด้วยเหตุนี้จึงทำให้นักวิชาการจากหลายสถาบัน ได้ออกมาเตือนถึงอันตรายเหล่านี้

ทางหัวหน้า FAO ได้ออกมาประกาศเตือนว่า “เราไม่ได้แนะนำให้พวกคุณหยุดการล่าสัตว์โดยสินเชิง เพราะว่ามันเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ แต่เราอยากให้ทำอย่างถูกวิธี สิ่งที่ทุกคนไม่ควรทำคือการเข้าใกล้ หรือสัมผัสกับสัตว์ที่ตายโดยไม่ทราบสาเหตุ และไม่ควรนำมากิน หรือนำไปขายในตลาด” อีกทั้งยังบอกต่อเพิ่มเติมอีกว่า “นอกเหนือจากนี้ คือการหลีกเลี่ยงล่าสัตว์ที่มีพฤติกรรมผิดธรรมชาติ หรือป่วยซึ่งเป็นสัญญาณที่ไม่ดี และให้สันนิฐานไว้พวกมันอาจะเป็นอันตรายได้” อย่างไรก็ตามจากการแนะนำของหัวหน้า FAO ที่ให้หลีกเลี่ยงการฆ่า หรือกินค้างคาวผลไม้ นักวิทยาศาสตร์ยังเชื่อว่าพวกมันยังเป็นอาหารโปรดของหลายๆ ชาติ อย่างในแถบแอฟริกาตะวันตกอีกด้วย

แต่ในความเป็นจริงแล้วเชื้อไวรัสนั้น สามารถถูกทำลายได้เมื่อโดนความร้อนสูงจากการทำอาหาร หรือจากการรมควัน แต่ความเสี่ยงในการติดเชื้อเริ่มตั้งแต่ขั้นตอนเตรียมอาหารแล้ว เพราะต้องสัมผัสกับเนื้อสดๆ ของพวกมัน โดยเชื้ออีโบลาสามารถแพร่กระจายผ่านทางเลือด หรือของเหลวในร่างกายของผู้ที่ติดเชื้อ นอกจากค้างคาวผลไม้แล้ว ไวรัสยังสามารถแพร่กระจายไปยังสัตว์ชนิดอื่นๆ ได้อีกมากมาย เช่น วานร หนู หรือดุยเกอร์ เชื้อเริ่มระบาดไปสามประเทศโดยมีจุดเริ่มต้นที่ประเทศกินี ไปยังไลบีเรีย และเซียร์ราลีโอน จนไปประเทศสุดท้ายที่ไนจีเรีย ประชากรกว่า 17.5 ล้านคน โดยมีเจ้าหน้าที่ด้านมนุษย์ธรรมติดเชื้อไวรัสไปสองคนในเหตุการณ์ระบาดครั้ง นั้น ในปัจจุบันนี้นักวิจัยยังไม่สามารถหาวิธีรักษาพวกมันได้ แถมยังมีปัญหาเกี่ยวกับความรู้ความเข้าใจของชาวบ้านที่ไม่เพียงพอ เกี่ยวกับความอันตรายของเชื้อไวรัสต่างๆ ที่มีในสัตว์โดยเฉพาะในค้างซึ่งตอนนี้ก็ยังคงมีการนำมารับประทานกันอยู่ทั่ว ไป

ลักษณะการดำรงชีวิตของค้างคาว

สิ่งที่คนส่วนใหญ่รู้เกี่ยกับค้างคาวในปัจจุบันนี้น้อยมาก และมองว่าพวกมันเป็นสิ่งมีชีวิตที่น่ากลัวแลอันตราย โดยรววมแล้วเรารู้ว่าการใช้ชีวิตของค้างคาวไม่ใช่เรื่องที่สะดวกสบายเสีย เท่าไหร่ พวกมันจะต้องห้อยหัวนอนในตอนกลางคืน เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม หน้าตาคล้ายกับหนู และชอบออกหากินกันตอนกลางคืน บางคนบอกว่ามันตาบอด และอะไรอีกหลายๆ อย่างที่เล่าต่อๆ กันมาก แต่วันนี้เราจะมาบอกข้อเท็จจริงที่คนส่วนใหญ่ไม่รู้กันเกี่ยวกับค้างคาว

1.ค้างคาวเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดเดียวที่บินได้

แน่นอนว่าพวกมันมีปีก และพวกมันก็บินได้ แต่ต้องอยู่ในตำแหน่งสูงๆ เท่านั้น บางครั้งถ้าเราเห็นพวกมันอยู่ตามพื้นดิน จะเห็นได้ว่าพวกมันไม่สามารถที่จะยกตัวบินเหมือนกับนกทั่วๆ ไปได้ เพราะว่าปีกของมันไม่มีแรงส่งที่มากพอจะดีดตัวขึ้นไปในอากาศนั่นเอง

2.ค้างคาวน้ำตาลกินยุงได้มากกว่า 1,200 ตัว เพียง 1 ชั่วโมง

ในถ้ำหลายแห่งทั่วโลกที่เป็นแหล่งอยู่อาศัยของค้างคาว อย่างในเท็กซัสที่มีประชากรค้างคาวมากกว่า 20 ล้านตัว อาหารการกินของพวกมันส่วนใหญ่เป็นพวกยุงและแมลง ในแต่ละคืนค้างคาวกว่าหลายสิบล้านตัวเหล่านี้ จะกินแมลงมากกว่า 200 ตันในแต่ละคืน

3.ค้างคาวไม่ได้ดูดเลือด

ส่วนใหญ่แล้วเราคิดว่าค้างคาวหากินด้วยการดูดเลือด แต่จริงๆ แล้วพวกมันจะบินไปกัดเหยื่อจนเป็นแผล และมีเลือดออก จากนั้นมันก็จะมาเลียเลือดจากแผลที่มันกัด ซึ่งทิ้งความคิดว่ามันฝังเขี้ยวแล้วดูดเลือดเหมือนในภาพยนต์ทิ้งไปได้เลย

4.พวกมันออกลูกเพียงปีละครั้ง

ไม่เหมือนกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็ก ที่มักจะออกลูกหลานเป็นโหล อย่างพวกแมว กระต่าย และหนู ซึ่งเอาเข้าจริงๆ แล้วพวกมันเป็นสัตว์ที่มีความใกล้เคียงกับมนุษย์ มากกว่าสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กในกลุ่มเดียวกัน

5.ประชากรค้างคาวคิดเป็นประมาณ 1 ใน 4 ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม

ใช่แล้วคุณอ่านไม่ผิดหรอก ทั่วโลกประกอบไปด้วยค้างคาวกว่า 1,100 สายพันธุ์ ในแต่ละสายพันธุ์ก็มีลูกหลานไม่ต่ำกว่าหลายสิบล้านตัว จึงไม่แปลกใจเลยว่าทำไมเราจึงเห็นค้างคาวอยู่ทั่วไปหมด ไม่ว่าจะเป็นในสวนหลังบ้าน หรือในท้องฟ้ายามค่ำคืน

6.พวกมันมีอายุยืนกว่าพวกสัตว์เลี้ยงทั่วไป

อายุขัยโดยเฉลี่ยของพวกมันอยู่ที่ประมาณ 30 ปี เมื่อเทียบกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กชนิดอื่นๆ แล้ว มีอายุได้ไม่เกิน 2 – 3 ปี ทำให้พวกมันมีความพิเศษเป็นอย่างมากกว่าเพื่อน

เหตุผลทำไมค้างคาวถึงห้อยหัวลงตลอดวัน

ค้างคาว เป็นสัตว์ที่มีความแปลกประหลาดในสายตาของเรา โดยเฉพาะท่านอนของพวกมัน ที่ชอบห้อยหัวอยู่ตามเพดานถ้ำ ซึ่งดูเหมือนว่าพวกมันจะมีความสุขที่ได้นอนกลับหัวกลับหางเสียเหลือเกิน แต่สาเหตุที่พวกมันอยู่ในท่ากลับหัวหรือห้อยหัวลงมานั้นมันมีเหตุผลอยู่ เนื่องจากโครงสร้างร่างกายของค้างคาวตามธรรมชาตินั้น ไม่สามารถที่จะดีดตัวจากพื้นดินขึ้นสู่อากาสได้เหมือนกับนก เพราะปีกของค้างคาวไม่มีพลังงานพอที่จะยกตัวขึ้นเหมือนกับเฮลิคอปเตอร์ อีกอย่างพวกมันมีขาที่สั้น ทำให้ไม่สามารถวิ่งได้เร็วพอที่จะบินขึ้นไปในอากาศ ทำให้พวกมันไม่มีตัวเลือกนอกจากเกาะห้อยหัวอยู่ตามที่สูง เมื่อจะเคลื่อนที่ไปไหน ก็แค่ปล่อยทิ้งตัวลงมาตามแรงโน้มถ่วง และกระเพือปีกบินได้ในทันที

ส่วนที่ว่าทำไมค้างคาวจะต้องห้อยหัวในขณะที่นอนหลับนั้น เพราะว่าเป็นเรื่องของการอยู่รอด พวกมันจำเป็นต้องมีความไวในการหลบหนี การที่ห้อยหัวพร้อมบินตลอดเวลา นั่นหมายความว่าเป็นการเตรียมพร้อมรับมือการสิ่งที่อาจเกิดขึ้นได้ทุกเมื่อ อีกทั้งยังเป็นวิธีที่ดีในการหลบนักล่าและอันตรายต่างๆ  (อย่างเช่นมนุษย์ หรือเหยี่ยว)

ซึ่งเป็นที่ปลอดภัยในการพักผ่อนในยามจำเป็นของพวกมัน การห้อยหัวแบบนี้ แน่นอนว่ามีสัตว์ไม่กี่ชนิดที่จะมองเห็น หรือถ้าเห็นก็ไม่อาจจะเอื้อมไปถึง ในขณะที่หลายคนคิดว่าพวกมันมักจะมีต้องแย่งถิ่นฐานกับสัตว์ปีกอย่างนก แต่จริงๆ แล้วไม่เลย ส่วนใหญ่แล้วค้างคาวจะตั้งถิ่นฐานในลักษณะพิเศษเฉพาะตัว ซึ่งเป็นที่ๆ นก หรือสัตว์ชนิดอื่นๆ ไม่สามารถจะอยู่อาศัยได้

ในขณะที่มนุษย์เมื่ออยู่ในท่าทางที่กลับหัว หรือห้อยหัวลงเป็นระยะเวลาไม่กี่นาที ก็อาจจะทำให้เลือดในร่างกายไหลไปรวมที่สมอง ซึ่งมันเป็นปัญหาแน่ๆ ถ้าอยู่ในลักษณะนี้ต่อไป ลองจินตนาการว่าห้อยหัวนอนแบบค้างคาวทั้งคืนดูสิ การที่พวกมันไม่มีปัญหาเหมือนกับมนุษย์เรา ก็เพราะว่าค้างคาวมีวิวัฒนาการที่แตกต่างจากมนุษย์ ทำให้มีลักษณะพิเศษแตกต่างกันตามพันธุ์กรรม เมื่อพวกมันเข้านอนจะปล่อยให้ร่างกายอยู่ในภาวะผ่อนคลาย ไม่เหมือนกับมนุษย์ที่ร่างกายยังคงเชื่อมต่อกับระบบกล้ามเนื้ออยู่ตลอดเวลา หลังจากที่ค้างคาวอยู่ในโหมดผ่อนคลาย จะถ่ายน้ำหนักผ่านเส้นเอ็นไปยังกรงเล็บ น้ำหนักทำให้กรงเล็บเกาะแน่นอยู่กับที่ และมันจะยังคงอยู่อย่างนั้นต่อไป ถึงแม้ว่าพวกมันจะตายในขณะที่ห้อยหัวก็จะไม่ตกลงมา หากไม่มีใคร หรืออะไรไปเขย่าให้มันตกลงมาจากที่สูงนั่นเอง

ตำนานและความเข้าใจผิดกับค้างคาวกันมาตลอด

ในขณะที่คนโบราณส่วนใหญ่หยิบยกเรื่องของค้างคาว มาทำเป็นตำนานในอารยธรรมของมนุษย์ อย่าเช่นในตำนานแดรกคิวลา จนกลายเป็นเรื่องราวเล่าขานสืบต่อกันนานนับร้อยนับพันปี จนกระทั่งปัจจุบันได้มีการดัดแปลงมาทำเป็นภาพยนต์สยองขวัญ ทำให้ภาพลักษณ์ของคนส่วนใหญ่ที่มีต่อค้างคาวว่าเป็นสิ่งที่น่ากลัวและมี อันตราย แต่ในความเป็นจริงแล้วพวกมันห่างไกลการเป็นศัตรูอย่างมาก ถ้าจะให้พูดกันตรงๆ พวกมันเป็นมิตรกับมนุษย์ เป็นสิ่งมีชีวิตสำคัญในระบบนิเวศวิทยาทั่วโลก ดอกไม้มากมายที่จำเป็นต้องให้ค้างคาวมาช่วยผสมเกสรดอกไม้ให้ รวมถึงยังช่วยกระจายเมล็ดพันธ์ไปตามสถานที่ต่างๆ ส่วนข้อดีอีกอย่างหนึ่งก็คือเป็นตัวควบคุมศัตรูพืชด้วยการกินแมลง นอกจากนี้นักวิทยาศาสตร์ยังใช้จำนวนประชากรของค้าวคาว ในการบ่งชี้ความเปลี่ยนแปลงของระบบนิเวศในพื้นที่ได้อีกด้วย

พวกมันเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมที่พิเศษ บางคนอาจมองว่ามันสง่างาม แต่ส่วนใหญ่มองว่ามันเป็นหนูบินได้ แต่ถ้าเอามาเปรียบทางด้านพันธุกรรมแล้ว เจ้าหนูบินได้ หรือค้างคาวของเรามีความใกล้เคียงกับมนุษย์มากกว่าหนูเยอะเลย พวกมันจะออกลูกได้ปีละ 1 ตัว โดยมีอายุขัยเฉลี่ยประมาณ 30 ปี ค้างคาวเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดเดียวที่บินได้ แถมยังบินด้วยความเร็วสูงจนน่าเหลือเชื่อ ในการเดินบินของพวกมันนั้น จะแทบไม่ได้ใช้ดวงตาในการมองเลย แต่เป็นการใช้สิ่งที่เรียกว่าคลื่นโซน่า ซึ่งเป็นการส่งคลื่นความถี่สูงออกไป (สูงเกินกว่าที่มนุษย์จะได้ยินได้) และเมื่อคลื่นเหล่านี้กระทบกับวัตถุ พวกมันจะกระดอนกลับหามาตัว ข้อมูลเหล่านี้ทำให้ค้างคาวสามารถรวมรวบข้อมูลที่จำเป็นได้เช่น ตำแหน่งของวัตถุ ลักษณะพื้นที่ การเลื่อนไหว โดยกระบวนการนี้ใช้เวลาเพียงเสี้ยววินาที ทำให้พวกมันเป็นนักล่ากลางคืนที่น่ากลัวที่สุดของสิ่งมีชีวิตขนาดเล็ก อย่างแมลง ถ้าเราอยากรู้ว่าคลื่นโซน่าของมันทำงานอย่างไร ก็ให้นึกว่าพวกมันสามารถจำลองภาพสามมิติรอบตัวมันได้ แถมยังอัพเดตตลอดเวลาอีกด้วย

ดังนั้นวลีที่ว่า “ตาบอดเหมือนค้างคาว” จึงไม่เป็นจริงอีกต่อไป เพราะว่าพวกมันมีความสามารถในการมองเห็นกว่าดวงตาของมนุษย์หลายเท่าด้วยการ ใช้คลื่นโซน่า ทำให้พวกมันหากินในตอนกลางคืนได้แบบสบายๆ ขนาดสายพันธุ์ทีเล็กสุด ขนาดลำตัวประมาณ 3.5 ถึง 5 เซนติเมตร สามารถจับแมลงขนาดเล็กได้ถึง 3,000 ตัวในคืนเดียว นอกจากนี้ยังมีสายพันธุ์สงวนที่คุณจะหาดูไม่ได้ตามสวนหลังบ้านของคุณกว่า 18 ชนิด ซึ่งเป็นสายพันธ์ที่หายากและเสี่ยงต่อการสูญพันธ์

คุณสมบัติโครงสร้างของค้างคาว

ค้างคาว เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเหมือนกับสัตว์เลี้ยงของเรา แต่พวกมันมีเส้นขนตามตัว และมีอุณภูมิเลือดที่อุ่น เมื่อพวกมันยังแบเบาะ ค้างคาวตัวเกมจะป้อนนมพวกมันเป็นเวลากว่าสัปดาห์ เพื่อให้มันแข็งแรงพอจะอยู่รอดได้บนโลก ซึ่งน่าอัศจรรย์มากที่ค้างคาวเหล่านี้ เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเพียงชนิดเดียว ที่มีความสามารถในการบินได้เหมือนกับนก (สมัยก่อนอาจจะมีสิ่งมีชีวิตอื่นๆ แต่อาจสูญพันธุ์ไปตามกาลเวลา) โครงสร้างปีกของมันมีกระดูกอยู่ทั่วไปหมด ทำหน้าที่เหมือนกับแขน และมือของมนุษย์ โดยทั่วไปแล้วค้างคาวมีอยู่หลายร้อยสายพันธ์ แต่ที่พบเห็นส่วนใหญ่มีอยู่ด้วยกันทั้งสิ้น 17 สายพันธุ์ มีตั้งแต่ขนาดตัวเล็กเท่าฝ่ามือ จนถึงขนาดใหญ่โต บางสายพันธุ์มีขนาดตัวยาวเพียง 4 เซนติเมตร และหนัก 5 กรัมเท่านั้น ซึ่งเป็นน้ำหนักที่น้อยกว่าเหรียญเสียอีก ส่วนค้างคาวขนาดใหญ่นั้น จะมีน้ำหนักอยู่ที่ราวๆ 40 กรัมโดยประมาณ อย่างในแถบเอเชียที่มีค้างคาว “Javanese flying fox” เป็นจำพวกที่กินผลไม้และเมื่อกางปีกออก จะมีความยาวรวม 2 เมตร ทำให้มันครองตำแหน่งค้างคาวขนาดใหญ่ที่สุดในโลก

อาหารการกินของพวกมันส่วนใหญ่แล้ว จะเป็นจำพวกแมลง และบางครั้งก็เป็นผลไม้ แต่โดยรวมแล้วพวกมันแต่ละชนิดจะมีวิถีชีวิตที่แตกต่างกันออกไป พวกมันมีความเป็นนักล่าสูง ชอบบินไล่ล่าเหยื่อกลางอากาศ และพวกมันมักจะมาห้อยหัวกินอาหารที่พวกมันล่ามาได้ ด้วยการบินเผาพลาญพลังงานพวกมันในแต่ละวัน ทำให้ต้องกินอาหารเพิ่มขึ้น จึงไม่แปลกใจที่พวกค้างคาวเหล่านี้จะกินได้ทั้งวันเพื่อให้ได้พลังงานเพียง พอ ขนาดตัวเล็กยังกินแมลงได้ถึง 3000 ตัวต่อคืนเลยทีเดียว

แต่จะเกิดอะไรขึ้นถ้าพวกมันหาอาหารไม่ได้ล่ะ แน่นอนว่ามันจะไม่อดตาย เพียงแต่จะพยายามเคลื่อนที่ให้น้อยที่สุด หรือที่เรียกว่าเข้าจำศีลเพื่อสงวนพลังงานส่วนใหญ่ไว้ให้ร่างกาย และมีบ่อยครั้งที่พวกมันมีอันตรายต่อสังคมมนุษย์ หลายชนิดทั่วโลกมักจะกินได้ทั้งผลไม้ ปลา กบ เลือด หรือแม้กระทั่งพวกเดียวกัน

ส่วนเอกลักษณ์อันโดดเด่นที่เมื่อคุณไปเยือนถิ่นของค้างคาว มักจะพบว่าพวกมันเกาะอยู่บนที่สูง และห้อยหัวลงมา หลายคนส่วนใหญ่อาจจะยังไม่เข้าใจเหตุผลของมัน แต่จริงๆ แล้วที่มันทำก็เพราะว่าความสะดวกในการเคลื่อนที่ เมื่อพวกมันจะบินออกไป ก็แค่ปล่อยตัวลงกลางอากาศ และออกบินได้ทันที ในขณะที่ถ้าเป็นสัตว์ปีกทั่วๆ ไป ที่เกาะอยู่ตามกิ่งไม้ หรืออยู่บนพื้นดิน จะต้องใช้พลังงานในการยกตัวมากกว่านั่นเอง จึงเป็นเหตุผลที่ว่าทำไมค้างคาวจึงห้อยหัวลงมา

ความเชื่อว่าค้างคาวแวมไพร์กินเลือดเป็นอาหารจริงหรือไม่

ค้างคาว เป็นสิ่งมีชีวิตที่ถูกนำไปอ้างอิงตามตำนานแวมไพร์ ในแถบประเทศตะวันตกมานานหลายร้อยปี แต่มีเพียง 3 สายพันธุ์หลักจากทั้งหมด 1,100 สายพันธุ์ ที่ชื่นชอบในการกินเลือดเป็นอาหาร โดยเรียกค้างคาวกลุ่มนี้ว่า “ค้างคาวแวมไพร์” โดยพวกมันเป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมชนิดเดียวที่กินเลือดเป็นอาหาร ซึ่งการกินเลือดของมันทำให้พวกมันมีถูกมองน่ากลัว และเป็นอันตรายต่อมนุษย์ รวมถึงสิ่งมีชีวิตอื่นๆ สายพันธุ์แล้วค้างคาวแวมไพร์ประกอบไปด้วย Desmodus rotundus, Diphylla ecaudata และ Diaemus youngi มีถิ่นอาศัยอยู่ในส่วนต่างๆ ของอเมริกากลาง และอเมริกาใต้ เลือดที่เป็นอาหารของพวกมันหาได้จากการออกจู่โจมสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม อย่างสมเสร็จ จนถึงม้า และบางครั้งก็มนุษย์ ส่วนใหญ่ที่ไหนทำปศุสัตว์ ก็มีโอกาสจะเจอพวกมันมากกว่าที่อื่น ในขณะเดียวกันสายพันธุ์อื่นก็ชื่นชอบเลือดนก อย่าง Diaemus youngi ที่กินได้ทั้งเลือดนก และสัตว์ชนิดอื่นๆ

เมื่อพวกค้างคาวออกล่าเหยื่อ มันจะบินเข้าจู่โจมเป้าหมายด้วยฟันอันแหลมคมของมัน ด้วยการกัดตามตัวของเหยื่อ เมื่อปากแผลกว้างพอที่จะให้เลือดออกมากปริมาณหนึ่ง จากนั้นก็จะเข้าไปเลียเลือดของเหยื่อ โดยจะเก็บไว้ในปากที่มีความพิเศษ ที่ผลิตโปรตีนที่เรียกว่า Plasminogen ช่วยยับยั้งการแข็งตัวของเลือดที่เพิ่งเก็บมาได้

เพื่อให้มันอยู่ในสภาพของเหลวในขณะที่พวกมันกำลังกินอยู่ เพื่อสร้างพลังงานที่ร่างกายต้องการ ค้างคาวแวมไพร์จะต้องดูดเลือด 1 ออนซ์ในทุกๆ มื้อ หมายความว่าต้องกินตามน้ำหนักครึ่งหนึ่งของตัวเองในช่วงระยะเวลากินแต่ละ ช่วง 20 ถึง 30 นาที ด้วยกระเพาะที่พิเศษช่วยดูดซึมสารอาหารต่างๆ ในเลือด และส่งไปยังไตเพื่อขับถ่ายของเสียออกมา หลังจากไม่กี่นาทีที่ได้กินอาหารเข้าไป

ทั้งสามสายพันธุ์ ถูกจัดเป็นค้างคาวที่มีความว่องไวสูงกว่าพวก และมักจะหากินได้ทั้งในพื้นดิน และอากาศ ด้วยน้ำหนัก และขาที่ใหญ่ของมัน ทำให้เคลื่อนที่ได้คล่องแคล่วกว่าชนิดอื่นๆ นอกจากนี้ พวกมันยังเป็นที่รู้กันดีว่าเป็นสายพันธุ์ที่ช่วยเหลือซึ่งกัน ในขณะที่ตัวแม่จะต้องหาอาหารมาให้ลูก จนกระทั่งลูกแข็งแรงพอที่จะออกหาอาหารได้ด้วยตนเอง หากว่าไม่สามารถหาเลือดได้ภายในคืนนั้น ตัวอื่นๆ ที่เหลือในกลุ่มก็อาจจะแบ่งปันอาหารที่พวกมันหามาได้ ซึ่งจะตัวที่ได้รับจะต้องหามาตอบแทนคืนในอนาคต หากไม่ทำตามโดยการกินอาหารที่เพื่อนแบ่งโดยไม่คืนกลับไป เมื่อมันขาดแคลนก็อาจจะไม่มีใครช่วยเหลือ หรือแบ่งปันให้กับมันเลย ถือว่าเป็นสังคมที่มีความคล้ายคลึงกับมนุษย์เลยทีเดียว

ค้างคาวทอดเสี่ยงสารพัดโรคทั้งอีโบลา-เมอร์ส

ค้างคาว ในสายตาของพวกเราแล้ว ถูกมองว่าเป็นสัตว์ที่มีความน่ากลัวไม่แพ้กับแมงมุม หรือแม้แต่งูเลย ถ้าเราเกิดไปเจอคนหลงรักพวกมันเข้า สิ่งที่พวกเขาจะบอกพวกคุณก็คือพวกมันเป็นสัตว์ที่ไม่เป็นอันตราย และไม่ก้าวร้าวต่อมนุษย์ แต่แน่นอนว่าเรารู้กันดีว่ามันเป็นพาหะนำเชื้อพิษสุนัขบ้า เหมือนกับสัตว์ชนิดอื่นๆ แม้แต่สัตว์เลี้ยงที่น่ารักของเราอย่างน้องหมา และแมวก็ยังเป็นพาหะเช่นเดียวกัน ความเชื่อเรื่องที่พวกมันเป็นเหมือนสัญลักษณ์ของพวกผี หรือปีศาจนั้น เริ่มมาตั้งแต่ช่วงยุคกลาง และมาจนถึงทุกวันนี้มันก็กลายเป็นตำรวจของผีดูดเลือด “แดรคคิวล่า” มันอาจจะไม่น่ารักสำหรับเราทุกคน แต่ในสายตาของธรรมชาติแล้ว พวกมันไม่ต่างอะไรจากผึ้งที่ช่วยผสมเกสรให้แก่ดอกไม้ ถ้าเราไม่เข้าไปยุ่งกับมันก่อน ค้างคาวเหล่านี้ก็จะอยู่เฉย

แต่อาจใช้ไม่ได้กับบางสายพันธ์ เพราะบนโลกของเรามีค้างคาวมากกว่า 1,100 สายพันธุ์ที่มีนิสัยแตกต่างกัน โดยเฉพาะสายพันธุ์แวมไพร์ที่ชอบดูดเลือด แต่มันไม่ได้หาเจอกันง่ายๆ แถวหลังบ้านพวกเรา ส่วนทีเป็นอันตรายจริงๆ ไม่ได้เกิดจากการจู่โจมของพวกค้างค้าว แต่เป็นโรคที่พวกมันนำมาต่างหาก แทนที่คนจะไม่เข้าไปยุ่งเกี่ยว บางกลุ่มกลับนิยมชมชอบการกินค้างคาวทอดเป็นอย่างมาก จากผลงานวิจัยของนานาชาติ ชี้ว่า ค้างคาว มีเชื้อไวรัสมฤตยู SARS ที่เคยระบาดทางตอนใต้ของประเทศจีนในปี 2002 ทำให้มีคนตาย 700 คน และล้มป่วยกว่าหลายพันคน โดยปกติแล้ว เชื้อไวรัส SARS จะพบในกลุ่มจำพวกอีเห็น แต่หลังจากที่ได้จับค้างคาวมาทดลองจึงพบว่าพวกมันมีเชื้อไวรัสชนิดเดียวกัน และกำลังแพร่ระบาดไปยังทั่วโลก

ยังมีอีกหลายเหตุผลที่ว่าทำไมเราไม่ควรเอามันไปทอดกิน เพราะนอกจากไวรัส SARS แล้ว ในบางสายพันธุ์ยังอย่างค้างคาวผลไม้ พวกมันถูกมองว่าเป็นตัวนำเชื้อไวรัสอีโบลส และมาร์บวร์ก เท่านั้นยังไม่พอ ถ้าเป็นในเกาะกวมพวกมันเหล่านี้ ยังถูกมองว่าเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคระบาดในปี 1970 โดยเฉพาะโรคพาร์กินสัน ในขณะเดียวพวกมันยังเป็นอาหารโปรดคนผู้คนในเกาะกวม บนเกาะของพวกเขามีอาหารแปลกๆ และอันตรายหลายชนิด โดยเฉพาะต้นไม้ชนิดหนึ่งที่ให้ผลที่มีสีสันสดใส แต่ประกอบไปด้วยสารพิษต่อระบบประสาท ชาวบ้านในพื้นที่ชอบหาเมล็ดพวกมันมากินกันด้วยการล้างให้สะอาดเสียก่อน แต่สำหรับค้างคาวเป็นสัตว์ที่ไม่เลือกกิน พวกมันกินผลไม้จนเก็บสารพิษไว้ในตัวมากมาย จนกระทั่งคนในเกาะก็กินมันอีกที จนกลายเป็นสาเหตุให้เกิดโรคต่างๆ ตามมามากมาย

ค้างคาวนกมีหูหนูมีปีกในยามค่ำคืน

นกมีหู หนูมีปีก ถ้าเป็นคนสมัยยุค 90 คงจะรู้ว่าเป็นสัตว์ประเภทไหนเพราะเมื่อก่อนระบบนิเวศจะดีกว่าปัจจุบัน และเห็นสัตว์ชนิดนี้ค่อนข้างบ่อย ซึ่งเรามักจะเห็นเป็นฝูง ใช้ชีวิตกลางคืน พักผ่อนช่วงกลางวันสัตว์ชนิดนี้จะเป็นอะไรไปไม่ได้นอกจาก ค้างคาวนั้นเอง ค้างคาวเป็นสัตว์ที่เลี้ยงลูกด้วยนม มีขนอยู่เต็มตัว ปีกของมันจะเป็นพังผืดบางๆ ที่ขึงกับนิ้วหัวแม่มือจากขาหน้ายาวไปถึงขาหลัง กรงเล็บแหลมคมโค้งยาวเหมือนเหยี่ยวมีไว้เพื่อสำหรับเกาะในที่ต่างๆ เพื่อพักผ่อน ใบหน้ามีลักษณะบ้างก็ว่าคล้ายกับหมาป่า บ้างก็ว่าคล้ายกับหน้าหมู หรือยักษ์ มีขนาดตัวค่อนข้างเล็กสามารถบินได้ ขนาดของมันใหญ่เป็นอันดับที่ 2 ชนิดของค้างคาวมีมากมายถึง 1,100 ชนิด ซึ่งเราจะสามารถแบ่งค้างคาวได้เป็น 3 ประเภทคือ กินผลไม้ กินน้ำหวาน และกินแมลง

  • ค้างคาวกินผลไม้ ได้แก่ ค้างคาวแม่ไก่ ค้าวคาวบัว เป็นต้น
  • ค้างคาวกินน้ำหวาน ได้แก่ ค้างคาวเล็บกุด ค้างคาวหน้ายาวใหญ่ เป็นต้น
  • ค้างคาวกินแมลง ได้แก่ ค้างคาวแวมไพร์ ค้างคาวหน้ายักษ์ทศกรรณ เป็นต้น

ค้างคาวมักจะอาศัยอยู่จำนวนมากในบริเวณถ้ำหินปูนที่มีความมืดสูง เพดานของพระอุโบสถเก่าๆ ของวัดต่างๆ ยอดไม้สูงในป่า และในไร่สวนของชาวเกษตรกรรม

ทำไมค้างคาวต้องออกหากินในเวลากลางคืน

  • เพื่อหลีกเลี่ยงจากการแย่งชิงอาหารจากสัตว์ชนิดอื่นๆ ซึ่งศัตรูของมันคือ นกเงือก นกนางแอ่น ที่จะมาแย่งอาหารจำพวก ผัก ผลไม้ น้ำหวานเป็นต้น นอกเหนือจากนั้นสาเหตุที่ค้างคาวออกหากินในเวลากลางคืนเพราะว่ากลางคืนมี แมลงมากกว่าตอนกลางวัน
  • น้ำหวานส่วนใหญ่นั้นจะขับออกมาในช่วงเวลามากกว่ากลางคืน รสชาติจะดีกว่า เช่นพืชในสกุลสะตอ และเพกาเป็นต้น
  • เพื่อป้องกันภัยให้แก่ตัวเองจากพวกเหยี่ยว นกอินทรีย์และสัตว์อื่นๆ ที่ชอบกินค้างคาวเป็นอาหาร

ประโยชน์ของค้างคาวมีอะไรบ้าง?

  • ค้างคาวเป็นสัตว์กินพืชและกินแมลง ค้างคาวจึงมีส่วนช่วยกำจัดศัตรูพืชอย่างแมลงให้กับเกษตรกรอีกแรง เพื่อไม่ให้แมลงมาทำลาย พืช ผัก ผลไม้
  • มูล หรือขี้ของค้างคาวนั้นสามารถนำมาประยุกต์ทำเป็นปุ๋ยชั้นดีที่มีคุณค่าสูงได้
  • ค้างคาวเป็นสัตว์กินน้ำหวานเป็นอาหาร การที่ค้างคาวกินน้ำหวานนั้นจึงกลายเป็นการช่วยผสมเกสรภายในตัว ซึ่งพื้นส่วนใหญ่นั้นเป็นพืชเศรษฐกิจ เช่น มะพร้าว ชมพู่ กล้วย และทุเรียนเป็นต้น

โทษของค้างคาวมีอะไรบ้าง?

  • ด้วยค้างคาวเป็นสัตว์กินผลไม้ จึงทำให้เกิดความเสียหายแก่ชาวสวนเป็นต้น
  • ค้างคาวเป็นสัตว์ที่นำเชื้อโรคเช่น เชื้อไวรัส โรคกลัวน้ำ และโรคเหงาหลับ

ค้างคาวเป็นศัตรูกับเหล่าปศุสัตว์ทั้งหลาย เพราะหากว่าถ้าสัตว์ชนิดใดโดนค้างคาวกัดแล้ว จะทำให้ร่างกายอ่อนแอ มีโรคแทรกซ้อน บางครั้งอาการหนักจนถึงขั้นตายได้

ขุดพบซากค้างคาวยักษ์โบราณเก่าแก่ในนิวซีแลนด์

เป็นซากค้างคาวโบราณถูกฝังอยู่ใต้ดินของประเทศนิวซีแลนด์กว่าล้านปี เมื่อสมัย 50 ล้านปีก่อนในขณะที่นิวซีแลนด์, ออสเตรเลีย, อเมริกาใต้ และทวิปแอนตาร์กติกายังเป็นผืนดินแผ่นเดียวกัน มีป่าลึกที่เรียกกันว่า “Gondwana” มีอุณหภูมิสูงกว่าสภาพภูมิอากาศสมัยใหม่มากกว่า 12 องศาเซลเซียส ซึ่งเหมาะกับการอยู่อาศัยของสัตว์หลากหลายชนิดโดยเฉพาะจระเข้ และเต่า และนกหลากสายพันธุ์ แน่นอนว่าค้างคาวโบราณด้วย พวกมันถูกค้นพบโดยทีมนักวิทยาศาสตร์จาก UNSW (University of New South Wales) โดยสิ่งที่นักวิทยาศาสตร์ได้ค้นพบก็คือฟัน และกระดูกของค้างคาวที่มีขนาดใหญ่เป็นพิเศษ เมื่อเทียบกับโครงสร้างของค้างคาวปกติในปัจจุบันแล้ว ถือว่ามีขนาดใหญ่เป็น 3 เท่า โดยคาดว่ามีอายุประมาณ 19 – 16 ล้านปีก่อน แม้ว่าการพบหลักฐานชิ้นสำคัญจะพบอยู่ในแถบนิวซีแลนด์ แต่พวกมันเคยมีถิ่นอยู่อาศัยอยู่ที่ออสเตรเลียด้วย ค้างคาวสายพันธุ์นี้มีน้ำหนักตัวประมาณ 40 กรัม โดยส่วนที่พบไม่ถือว่าเป็นตัวที่ใหญ่สุดในหมู่พวกมัน

หลังจากที่ขุดพบและนำมาศึกษา ทีมนักวิจัยก็ได้ตั้งชื่ออย่างเป็นทางการให้กับพวกมันว่า “Vulcanops jennyworthyae” เป็นชื่อที่อ้างจากตำนานเทพนิยายโรมันโบราณ หรือเทพเจ้าแห่งไฟ แต่ทุกชีวิตล้วนมีการสืบทอดสายพันธุ์มาจนถึงปัจจุบัน ค้างคาวโบราณก็เช่นกัน พวกมันมีความใกล้เคียงกับสายพันธุ์ในแถบอเมริกาใต้ ค้างคาวโบราณพวกนี้มีแหล่งอาหารที่หลากหลาย พวกมันกินได้ทั้งแมลง และสัตว์ชนิดอีกมากมาย ด้วยรูปร่างกำยำและความคล่องแคล่วที่สามารถตามล่าหาอาหารได้ทั้งบนดิน และบนอากาศ พวกมันสามารถที่จะขุดหาอาหารใต้พื้นดินได้อีกด้วย มันสามารถกินสัตว์ที่ไม่มีกระดูกสันหลังได้ทุกชนิด อย่างแมลง หรือแมงมุม รวมถึงผลไม้ เมื่อเทียบกับสายพันธุ์อื่นๆ ในประเทศนิวซีแลนด์ที่มีแหล่งอาหารน้อยกว่า ทำให้นักวิจัยคิดว่ามันมีความคล้ายคลึงกับสายพันธุ์ทางอเมริกาใต้มาก

ซากที่พวกเขาขุดพบขึ้นมาได้ นักวิทยาศาสตร์คิดว่าเป็นสายพันธุ์ที่มีขนาดใหญ่ที่สุดในโลกแล้ว โดนเป็นส่วนหนึ่งของประชากรที่เคยอยู่อาศัยใน Gondwana เหมือนกับสัตว์ร่วมสมัยชนิดอื่นๆ ค้างคาว Vulcanopes สูญพันธุ์ไปตั้งแต่ยุคสมัยไมโอซีน สัตว์ชนิดอื่นๆ ที่เพิ่งเกิดหลังจากสมัยนั้นก็ได้แก่ จระเข้, เต่า และนกหลากหลายชนิด อย่าง “Palaelodids” ที่มีลักษณะคล้ายกับนกฟลามิงโก ในบางพื้นที่ก็มีสายพันธุ์ที่อยู่รอดมาได้จนถึงปัจจุบันอย่าง ทัวทารา และนกกีวี ปัจจุบันมีเพียงค้างคาว 2 ชนิดที่อาศัยอยู่ในประเทศนิวซีแลนด์ และยังเป็นสถานที่เดียวที่พบซากค้างคาวยักษ์โบราณในรอบ 800 ปี

นักสำรวจประสบความสำเร็จพบค้างคาวที่เล็กที่สุดในโลก

ค้างคาวคุณกิติ มีชื่อภาษาอังกฤษว่า “Kitti’s hog-nosed bat” เป็นค้างคาวที่มีขนาดเล็กและมีลักษณะที่โดดเด่นกว่าเพื่อน ด้วยขนาดตัวเล็กจิ้วที่ถือว่าเป็นสายพันธุ์ค้าวคาวที่เล็กสุดในโลก โดยมีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งกว่าค้างคาว “Bumblebee” นอกจากนี้ยังถือเป็นหนึ่งในสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดเล็กที่สุดในโลกอีกด้วย โดยมีน้ำหนักตัวเพียง 1 ส่วน 4 ออนซ์ ความยาวประมาณ 1 นิ้ว หูมีขนาดใหญ่เมื่อคุณพิจารณาตามขนาดของส่วนที่เหลือของร่างกาย พวกมันมีหางด้วยนะ ถึงหลายคนจะมองไม่เห็นก็ตาม และมีปีกขนาดใหญ่ แถมสีตัวยังไม่เหมือนใคร โดยค้างคาวกิตติจะออกสีแดง หรือสีเทา ในขณะที่สายพันธุ์อื่นๆ มีสีดำทั้งสิ้น จมูกที่มีลักษณะคล้ายกับจมูกหมู ทำให้เป็นที่แปลกตาและน่าสนใจเป็นอย่างมาก

ด้วยรูปร่าง และโครงสร้างของร่างกายที่ดูแปลกๆ ของมัน ทำให้ผู้เชี่ยวชาญสงสัยกันอย่างมาก ว่าพวกมันบินได้อย่างไร จนได้พบว่ามันมีโครงสร้างในการร่อนที่ซ่อนอยู่ระหว่างขาหลังของพวกมัน ซึ่งมีลักษณะเป็นปีกที่ช่วยควบคุมการบินระหว่างอยู่ในอากาศ ด้วยขนาดตัวเล็ก นั่นหมายถึงขาและกรงเล็บที่มีขนาดเล็กมากๆ รวมถึงมีเส้นเอ็นที่สามารถควบคุมได้อย่างอิสระ ใช้ในการล็อคตัวอยู่กับพื้นเพดานสูงช่วยให้ประหยัดพลังงานร่างกายในยามค่ำ คืน เหมือนกับค้างคาวตัวอื่นๆ มันใช้การหาตำแหน่งที่อยู่ของวัตถุโดยคิดจากเวลาและทิศทางของการสะท้อนกลับ อย่างที่เรารู้จักกันดีในโซนาร์ ซึ่งช่วยให้รับรู้ถึงสภาพแวดล้อมโดยรอบ และช่วย้ำทางไปยังเป้าหมายได้อย่างแม่นยำ

ค้างคาวส่วนใหญ่มักจะอยู่อาศัยกันเป็นกลุ่มใหญ่ๆ แต่สำหรับสายพันธุ์นี้ถือเป็นข้อยกเว้น กลุ่มขนาดใหญ่สุดอยู่ประมาณ 100 – 500 ตัว และบางกลุ่มอาจมีเพียง 10 ตัวเท่านั้นเอง อีกอย่างที่น่าสนใจก็คือระยะในการเกาะกลุ่มกัน ปกติแล้วสัตว์พวกนี้จะเกาะกลุ่มติดกัน เพื่อพึ่งพาอาศัยความร้อนของร่างกายที่แผ่ออกมา ช่วยสร้างความอบอุ่นในยามค่ำคืน แต่กลับไม่พบพฤติกรรมดังกล่าวในค้างคาวกิตติ ตั้งแต่ที่เราเพิ่งค้นพบมันเป็นครั้งแรกในปี 1970 ก็ยังคงมีเรื่องราวอีกหลายอย่างที่ยังไม่รู้เกี่ยวกับมัน ผู้เชี่ยวชาญคิดว่ายังมีพื้นที่อีกหลายแห่ง ที่เป็นแหล่งอยู่อาศัยของค้างคาวกิตติ เพียงแต่เรายังค้นหามันไม่พบ การสำรวจมันอย่างใกล้ชิดจะเปิดโอกาสให้เราได้เรียนรู้พฤติกรรมของพวกมันได้ มากขึ้น อย่างไรก็ตามพวกมันสามารถพบเห็นได้มากในประเทศไทย โดยเฉพาะในแถบแม่น้ำแควน้อย ในจังหวัดกาญจนบุรี